MÙA GIAO MÙA

 Tháng tư bắt đầu bằng vài cơn mưa. Vòng tròn hai mùa mưa – nắng ở miền Nam giao nhau. Và, điểm kết thúc cũng là điểm khởi đầu. Bất kỳ lúc nào trong hiện tại, dù muốn hay không, khi đã có điểm khởi đầu thì sau nó là quá khứ và trước nó là tương lai. Ngày mai vĩnh viễn là ngày mai, với rất nhiều dấu hỏi. Hôm qua vĩnh viễn là hôm qua, chỉ có điều ta đã hiểu gì từ hôm qua đó?

Thường thường tôi chẳng hiểu gì cả. Hôm qua có những điều không giống hôm nay và ngày mai thì càng không biết có thể xảy ra những gì. Nhưng tôi có thể dự trù một tương lai bằng cách tích cóp hiện tại. Quá khứ mỗi ngày là một bài học mới, không ít thì nhiều, cho biết ta sẽ là ai. Khó khăn của ngày hôm nay, nếu ta không hiểu nó từ đâu mà xuất hiện thì ta cứ tiếp tục mang nó trên vai từ quá khứ đi mỏi cả tương lai mà không biết làm sao bỏ nó xuống, quăng nó đi. Rất nhiều khi ta biết câu trả lời, nhưng không ngừng được vẫn hỏi, không ngừng được vẫn tái phạm sai lầm. Để rồi như vết dầu loang, sai lầm nối tiếp sai lầm, đến mức ta thật sự không biết bắt đầu sửa chữa từ đâu.

Mùa có thể biết điểm khởi đầu. Bởi sau những ngày nắng là đến những ngày mưa. Nhưng có rất nhiều việc, nếu ta không tự đặt một điểm khởi đầu thì vĩnh viễn cứ chạy trên đường tròn luẩn quẩn không biết bao giờ mới kết thúc được.

Tôi vẫn thường nghĩ đến câu thành ngữ: “Vạn sự khởi đầu nan”. Nhưng khởi đầu mà không định hướng thì đi về đâu còn gian nan hơn nhiều. Tôi đã nhiều lần khởi đầu, nhưng chẳng bao giờ kết thúc được. Bao giờ tôi cũng có nhiều lý do để biện minh cho những dự định dang dở của mình. Vậy nghĩa là sao? Chẳng phải tôi đã biết câu trả lời rồi là gì. Cái chính là tôi không đủ dứt khoát, cái gì cũng muốn làm mà sức không thể ôm đồm, càng ôm, càng đuối, cuối cùng cái gì cũng chỉ nằm trong kế hoạch mà không cái gì hoàn thành.

Đi đâu, về đâu chỉ là cách hỏi. Nếu không có điểm đến thì không thể tiến. Không đi thì chỗ đâu mà về nhỉ?

Tháng tư, mùa giao mùa. Những cơn mưa đầu mùa sẽ làm đất tơi mềm chuẩn bị cho một mùa gieo trồng mới và sau đó là một mùa thu hoạch mới. Ta đã gieo trồng gì cho cây đời ta? Ta sẽ gieo trồng gì cho cây đời ta dịu dàng tươi xanh? Lại cũng là một câu hỏi, ta phải tự trả lời.

4.2002

XUỒNG BA LÁ

Sau nhà tôi là một con sông nhỏ. Hai bên bờ sông xanh rợp bóng dừa nước xen lẫn những cây bần dĩa. Khi nước lớn, tôi thường đẩy chiếc xuồng ba lá ra sông, bơi chèo nhẩn nha tới lui. Thích nhất là mỗi khi có một chiếc tàu lớn đi ngang. Những ngọn sóng cao đằng sau chiếc tàu như chực chờ dìm chiếc xuồng ba lá mỏng manh, bé nhỏ, đang dập dềnh giữa dòng như chiếc lá.

Tôi luôn có tâm trạng hồi hộp khi ngồi trên xuồng đón sóng. Tất cả những động tác của tôi là một thứ bản năng. Dường như tôi hơi ấn mạnh chèo, người hơi nhún xuống cho mũi xuồng gác nhẹ lên đầu sóng, thế rồi cả chiếc xuồng được sóng nâng lên đến hết đà và hạ chúc xuống. Lúc này, tôi đẩy chèo cho chiếc xuồng nằm hơi nghiêng theo triền sóng. Trước khi con sóng sau chồm tới, tôi lại ấn mạnh chèo cho mũi xuồng nghiêng ghếch lên và lại gác đầu lên con sóng mới. Cái cảm giác nước lên, thuyền lên, nước hạ thuyền xuống, rất kỳ lạ. Rất nhiều lần, tôi cũng muốn chú ý xem mình đã làm như thế nào để đón sóng, nhưng hầu như tôi chẳng nhớ mình đã làm ra sao khi chiếc xuồng ba lá đang cưỡi sóng, bởi vì ngay khi mặt nước êm, chiếc xuồng có tôi ngồi trên đã mấp mé mặt nước. Còn nhớ những ngày đầu đem xuồng ra tập chèo, ngay cả xuống xuồng ngồi mà nó không chìm cũng không dễ. Này nhé, tôi phải thò một chân, từ từ thả trọng lượng của mình lên xuồng, cho đến khi cảm nhận được sự cân bằng thì bước luôn chân còn lại và ngồi xuống tháo dây ra. Tất cả những động tác diễn ra trong tích tắc và tôi đưa xuồng lướt ra sông. Nhiều lần chưa kịp đón sóng, tôi đã để sóng chụp chìm xuồng. Sau nhiều lần còng lưng tát nước, cuối cùng, tôi đã đón sóng thành công. Khi đó, tôi chỉ là một đứa trẻ mười một, mười hai tuổi.

Tháng ngày trôi qua, tôi rời quê, vào đời. Có rất nhiều khó khăn, buồn phiền, thất bại đi qua cuộc đời tôi và tôi luôn đem bài học đón sóng ra tự động viên mình. Những khi vướng mắc, tôi lại nhớ chiếc xuồng ba lá mỏng manh và tôi tự hỏi: Mình đã cố gắng hết sức chưa?

Tôi vẫn ngày mỗi ngày ngồi trên chiếc xuồng ba lá, chở cuộc đời tôi đi trong dòng đời. Những con sóng mang đầy những dấu hỏi. Không phải lúc nào tôi cũng trả lời suôn sẻ, luôn luôn có một ít nước tràn vào xuồng khi nó nhảy sóng. Những dấu hỏi ví như những con đường mà tôi đã chọn đi qua, dù cuối đường đầy những thất vọng, mất mát, tôi cũng không bao giờ hối hận.
Tôi vẫn rất sợ phải đối đầu với những thất bại và những khi lực bất tòng tâm, nhưng tôi vẫn thấy buồn cười vì nhận ra mình thật quá tò mò muốn biết mình sẽ giải quyết những dấu hỏi trước mặt như thế nào?

2003

DẠ, THƯA THẦY!

        Ai cũng từng một thời cắp sách đến trường, câu đầu môi của chúng ta khi ấy là: Dạ, thưa thầy…

Khi ta vào đời, dù hữu ý hay vô tình, người đi trước không ít thì nhiều đã làm thầy ta mà chưa bao giờ được ta gọi một tiếng: Thầy ơi!

Bài học ở trường, phần lớn là lý thuyết. Bài học ở đời, tất cả là thực hành. Có bài học, ta dùng suốt đời không hết; có bài học giúp ta ăn nên, làm ra; có bài học khiến ta thương tâm một đời… Mỗi bài học là một trải nghiệm mà chỉ khi chúng ta đi qua mới thấu hiểu hết.

Khi ta học ở trường, bài toán đơn giản của học trò lớp một là: 1+1=2, luôn có đáp số là một hằng số.

Khi ta vào đời, bài toán này trở thành bài toán cắc cớ với rất nhiều đáp án. Đến nỗi, một bài toán đơn giản mà học sinh lớp một cũng có thể mạnh dạn trả lời với niềm tin rằng nó chính xác thì người lớn cứ ấm ớ, sợ trả lời sai và rồi ngớ ngẩn tự hỏi: 1+1=?

Khi học ở trường, ta luôn biết: Đường thẳng nối hai điểm là đường ngắn nhất. Nếu ta nói như thế ở trường đời, chắc chắn sẽ nhận được một câu phang ngang thế này: Câu đó xưa rồi Diễm! Đường ngắn nhất nối hai điểm là đường parabol, tức đường vòng?! Phải chăng ta càng học nhiều ở trường đời, tính thật thà cũng bị mòn đi, mỗi lời, mỗi ý đều chứa quá nhiều vị: ý tại ngôn ngoại?

Thầy ở trường dạy ta: Hãy biết mơ ước, với niềm tin: hãy gõ, cửa sẽ mở!

Tôi vẫn còn nhớ như in giọng cười trong vắt của bạn tôi khi nó nói: Cứ đứng đó mà gõ. Một cửa một dấu, nhưng cửa lại có rất nhiều khóa và nhiều người giữ chìa. Cứ chờ đi hen.

Nói đến chờ đợi, tôi lại nhớ khi xưa ta bé, điều mong chờ nhất là trở thành người lớn. Khi làm người lớn, ta mới nhận ra làm trẻ con là thích nhất. Bởi vì khi ta là người lớn, ta càng phải học nhiều hơn. Bài học trẻ con thường được thầy cô cho điểm. Bài học trường đời ta phải trả giá bằng chính cuộc đời ta, trái tim ta… Và có thể, có những bài học mà giá của nó, ta không bao giờ trả nổi. Ta ở trường đời, và khi đó, ta không thể nói: Dạ, thưa thầy, thầy bỏ qua cho em!

Thời tôi mới bắt đầu đọc cuốn sách: Quẳng gánh lo đi và vui sống của cố học giả Nguyễn Hiến Lê, tôi mới nhận ra rằng mình đã tự làm khổ mình quá nhiều khi cứ mang mãi gánh lo trên vai, dù chưa biết làm sao giải quyết. Khi tôi quẳng gánh lo, buồn phiền ra khỏi đầu, chỉ nghĩ cách giải quyết gút mắt, giải pháp lại xuất hiện như một trò đùa.

Và cứ thế, tôi đi trong đời, ngày mỗi ngày, tôi có thêm nhiều bài học mới, từ gia đình, từ bạn bè, từ người đời… Với tất cả những gì mà tôi đã học, dù tốt hay xấu, cũng tạo nên một tôi giữa đời.
4.9.2007

TRÊN SÔNG KHÓI SÓNG*

Thật ra phải nói là trên đầm khói sóng mới đúng. Đầm Nại.

Cái tên đầm cũng làm tôi liên tưởng đến chiếc cầu Nại Hà nối hai bờ sống-chết trong Phật giáo, khi linh hồn ăn chén cháo lú, quên phía sau mình từng là ai, chỉ còn tương lai. Rồi tôi lại nhớ lời bài hát Bài không tên số 4 (Vũ Thành An): Đời con gái cũng cần dĩ vãng. Mà em tôi chỉ còn tương lai... Mai về sau nước mắt có cạn. Khi xa đời thương cho đàn con. Triệu người quen có mấy người thân. Khi lìa trần có mấy người đưa. Rồi tôi lại nghĩ về hai ngôi làng cạnh nhau trên vùng đầm Nại, một bên là làng Nguyễn Văn Thiệu và một bên là làng kháng chiến, như mâu và thuẫn, và câu nói bất hủ của Karl Marx: Ở đâu có mâu thuẫn, ở đó có đấu tranh... Còn rất nhiều liên tưởng, dường như trong tôi trở lại cảm giác mệt mỏi với hai từ đấu tranh khi tôi nhìn đầm Nại trong chiều.

Tôi nhận ra rằng, khi bỏ cái gánh này xuống, một cái gánh khác sẽ xuất hiện, cuối cùng, tôi vẫn không thể sống theo ý mình. Tôi biết, những trải nghiệm đời của tôi, quá khứ và hiện tại, dù lấy của tôi thời gian, sức lực, nhưng lại cho tôi những vốn sống rất quý giá. Những điều mà tôi có tưởng tượng phong phú thế nào cũng không bằng tự thân trải nghiệm.

Việc thấu hiểu bản thân mình và mình có thể cố gắng tới đâu để hòa nhập vào thế giới quanh mình thật không dễ dàng. Tôi rất thích câu nói của Heraclitus: Không ai có thể tắm hai lần trên một dòng sông - không có gì là mãi mãi.

Hồi còn nhỏ, tôi rất thích từ chân lý, nó cho tôi cảm giác an toàn, như cây đời vững chãi để niềm tin tôi tựa vào đó mà lớn lên. Ngày tháng qua đi, tôi nhận ra không có gì là bất biến, ngay cả chính mình dù không muốn, vẫn thay đổi. Càng già, càng hiểu biết nhiều, càng thấy sự hiểu biết của mình quá ít, càng thấy mình bé mọn. Điều mất mát lớn nhất trong tôi là không còn chân lý. Tôi vẫn giữ niềm tin vào con người, như một thói quen, vì thế, khi tôi nhận ra mình tin lầm, chỉ để lại trong tôi sự nuối tiếc, không hối hận, không có câu hỏi, bởi lòng đã có câu trả lời, nhưng vẫn vui hơn nếu lại có thể tin.

Tin yêu, đó là những động từ tôi quyết định sẽ không để mất đi trong thời gian còn lại của cuộc đời tôi. Điều đó làm tôi hay cười và nhìn mọi thứ với cái nhìn tăng phần hài hước giảm phần xét nét. Điều quan trọng với tôi là biết mình đã sống thế nào. Tôi chỉ biết cố gắng làm tốt nhất có thể cho bất kỳ công việc nào mình đã nhận, nhiều khi cảm giác thời gian không thèm trôi. Nhưng khi nghĩ đến giấc mơ chưa hoàn thành, tôi lại thấy thời gian quá nhanh. Mâu thuẫn luôn tồn tại trong tôi dưới nhiều hình thức, đó là cuộc chiến giữa lý trí và tình cảm mà tôi nhiều khi bất lực, chỉ có thể chọn một vì không thể làm cả hai. Câu mà tôi thường nói với mình: Chuyện nhỏ có thể làm được - làm đi, chính là châm ngôn sống của tôi. Quanh tôi, biết bao nhiêu chuyện nhỏ, làm chưa hết. Ít nhất là tự an ủi mình, tôi bé mọn trong thế giới này, chỉ làm được thế thôi.

Khói chiều trên sóng, cảm giác như danh lợi phù vân, bao giờ buông xuống không hối hận?

*Hoàng Hạc lâu

Nguyên tác: Thôi Hiệu

七言律詩

崔顥

黃鶴樓

昔人已乘黃鶴去，
此地空餘黃鶴樓。
黃鶴一去不復返，
白雲千載空悠悠。
晴川歷歷漢陽樹，
芳草萋萋鸚鵡洲。
日暮鄉關何處是？
煙波江上使人愁。

Hoàng Hạc lâu

Tích nhân dĩ thừa hoàng hạc khứ,
Thử địa không dư Hoàng Hạc lâu
Hoàng hạc nhất khứ bất phục phản,
Bạch vân thiên tải không du du
Tình xuyên lịch lịch Hán Dương thụ
Phương thảo thê thê Anh Vũ châu
Nhật mộ hương quan hà xứ thị?
Yên ba giang thượng sử nhân sầu

Bản dịch của Tản Đà

Hạc vàng ai cưỡi đi đâu
Mà đây Hoàng Hạc riêng lầu còn trơ
Hạc vàng đi mất từ xưa
Nghìn năm mây trắng bây giờ còn bay
Hán Dương sông tạnh cây bày
Bãi xa Anh Vũ xanh dầy cỏ non
Quê hương khuất bóng hoàng hôn
Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai.

Bài này có khá nhiều bản dịch, tôi chỉ thích bản dịch này, không hẳn là thích cả, chỉ thích hai câu cuối.

Tam đoạn luận

 Ảnh của Ivars Jansons

Tôi yêu âm nhạc và yêu thích nước. Cả hai thứ đều cho tôi cảm giác mình được gột rửa. Sự êm ái của âm nhạc và sự mềm mại của nước; đó là nguồn gốc của tính cách tôi, không khẳng định bất cứ thông tin nào, ngay cả khi mắt thấy, tai nghe. Như tôi còn nói với chính mình: Tôi làm chưa hẳn là có, tôi không làm chưa hẳn là không.

Những gì bạn thấy, có thể chỉ là nhân trong quả hay quả trong nhân, chuỗi tam đoạn luận mà để suy nguyên nhân - kết quả, có nhiều khi chỉ đưa đến một điều, thà không biết còn hơn. Nhưng mấy ai chịu hiểu điều đó! Người ta đoán già, suy non, quy nạp rồi phân tích… tạo  thành một khúc hợp tấu “lên xe lam - xuống xe buýt” theo kiểu bầy đàn, nhưng nghe mãi thành quen, nghe quen thành tin, tin rồi sẽ có thành kiến; mà cái gì đã là thành kiến, trăm sông không thể rửa, tốt xấu lẫn lộn. Chính vì sợ mình sẽ có thành kiến, tôi luôn nhắc mình phải biết nghi ngờ. Chính vì sợ một thế giới bầy đàn, tôi luôn nhắc mình lấy trái tim hướng thiện làm tâm điểm. Bởi vì, khi người ta ở trong guồng quay của một cơ chế hay một thế lực, vì nhiều lý do, người ta phải hát cùng một tông, chưa hẳn đầu cũng nghĩ cùng một thứ, quan trọng là trong mớ rối ren quyền-thế-tiền-thân-dân đó, người ta có thể làm được gì cho đời, chỉ kết quả thôi. Chúng ta luôn luôn là chúng ta, không phải và không thể là người khác.

Với tôi, tam đoạn luận giống như những hợp âm cơ bản, sự kết hợp tưởng như rời rạc của các gam, nhưng thật ra luôn theo một quy luật nhất định. Bạn không thể phối một giai điệu buồn bằng những hợp âm trưởng và ngược lại, bạn không thể phối một giai điệu vui bằng những hợp âm thứ. Nhưng trong tận cùng của âm thứ, tận cùng của nỗi buồn, người lạc quan sẽ vẫn nghe thấy sự quyết tâm của lòng tin: khóc cho hết nỗi buồn rồi mỉm cười đi tới những ngày mai.

Có thể ngày mai mà bạn mơ ước sẽ không bao giờ tới, nhưng ước mơ đó như một cánh buồm giữa biển đời mênh mông. Những khi quá mệt mỏi với thị phi, với nhiều việc mà rất khó vượt qua chính mình để thôi buồn phiền, hãy nhớ đến cánh buồm mơ ước của bạn. Đó là điểm đến mà bạn sẽ tới vào một ngày nào đó và bạn sẽ không để mình bị lạc lối giữa biển đời mênh mông.

Niềm tin đó, ước mơ đó như một bức tường thành bao bọc bạn khỏi thế giới thị phi quanh bạn, bạn sẽ dễ mỉm cười, dễ quên vì bạn có một nơi để đến vào... một ngày nào đó.

PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Cụm từ nghe cực kỳ chính trị nhưng tôi rất thích, vì mọi thứ không trên trời rơi xuống, hãy cứ gieo nhân, nếu cơ hội tới, ta sẽ nắm bắt được. Ví như tôi có ước mơ, tôi phải làm việc để biết mình có khả năng thực hiện hay không. Trong quá trình làm việc, một là đúc kết kinh nghiệm cho mình, hai là có thể vạch đường lối thực hiện ước mơ... Lối đi dưới chân mình là thế, phát triển bền vững là thế, đừng mơ sự ăn may. Tôi rút được từ cụm từ này chỉ đơn giản một chữ: tiến. Tiến trong mỗi ngày học một ít để tiến bộ. Tiến trong mỗi ngày làm một ít để hoàn thành dự định. Tiến trong đi tới, không để cho ngoại cảnh, ngoại vật làm mình lạc hướng.

Thế giới bầy đàn

Ảnh của Ivars Jansons

Tôi thường lười suy nghĩ, chỉ nghĩ cái gì tôi quan tâm, không để tâm rằng quanh tôi người ta nhốn nháo thế nào, làm quá đáng thì tôi ngạc nhiên đó rồi quên ngay. Tôi biết, nhờ tôi như thế mà tôi dễ cười, nụ cười gió thổi là tan, chẳng có ý nghĩa gì sau những nụ cười đó, vì trông vậy mà chỉ rỗng tuếch thôi, y như con người tôi vậy, chỉ còn cái vỏ người, hồn phách cũng không hiểu thật sự ở đâu, tôi còn kiếm không ra mình nữa là...

Tôi vẫn rất thích một câu trong cuốn Mặt đất và con người của Êxury-Xanhtêx: Trong một thế giới mà sự sống nối chặt với sự sống, mà những bông hoa nhận ra hết những bông hoa, mà những con thiên nga nhận ra hết những con thiên nga, thì chỉ có con người tự tạo nên sự cô đơn của mình. Không ai làm bạn cô độc, chỉ có chính bạn tự tạo nên nó khi bạn không biết hoặc không thể hòa nhập vào thế giới quanh bạn.

Có lần tôi đi trên đường, trông thấy hai người cãi nhau hăng hái, người nào cũng tìm cách phân bua với đám đông hiếu kỳ bu quanh để tranh phần phải, phần lý về mình. Điều tôi cảm nhận lại là, khi hai người cãi nhau, bất kể ai đúng ai sai, đều là tệ cả. Không kềm chế được sân si hỉ nộ trong lòng, mở một sân khấu mini, tự làm diễn viên cho người người xem, nghĩ thôi đã thấy rợn cả người.

Nhiều người có những "ước mơ vươn tới các vì sao", tôi không có giấc mơ nào cả, chỉ có công việc yêu thích và công việc không yêu thích mà thôi. Mỗi ngày của tôi, chỉ cần biết hàng đống việc đang chờ mình, dù là yêu thích hay không, tôi đều tập cho mình thói quen biến nó thành một thứ trò chơi. Cuộc đời thật ra đơn giản nếu tôi biết đơn giản nó. Điều này, khi qua tuổi ba mươi, tôi mới làm được. Kể từ đó, trái tim tôi nhẹ nhàng, lòng tôi mở ra, không lạnh nhạt mà hay cười hơn.

Trong đời, tôi ghét nhất hai điều: một là lệ thuộc kinh tế, hai là lệ thuộc tình cảm. Với một người nhu cầu đơn giản, ghét phù phiếm, phung phí như tôi, tự chủ kinh tế cũng tự nhiên như là hít thở vậy. Muốn tự chủ trong tình cảm, ngoại trừ tự yêu mình, chẳng bao giờ có thể tự chủ được cả, luôn luôn là lệ thuộc.

Tôi vẫn hay cười chính mình: Có lẽ dòng máu “người nông dân nổi dậy” vẫn chảy rất mạnh trong tôi nên hai từ “lệ thuộc” vĩnh viễn rất phản cảm.

******

ĐÊM THAO THỨC

(Ảnh: VN Thư quán)

Buổi chiều uống nhiều cà phê quá, tối còn dư âm, buồn ngủ lại không ngủ được!

Ngồi trên lầu cao nhìn xuống đường, giờ này chẳng một bóng xe, đèn phố hắt từng mảng sáng tối vàng vọt bên những hàng cây sao dầu, thanh tĩnh đến nao lòng. Sự thanh tĩnh của đêm phố thao thức chưa bao giờ thật sự làm tôi bình yên, lúc nào tôi cũng có cảm giác như sự bình yên trước bão. Ừ thì cố gắng, giữ được bao nhiêu lâu sự bình yên, thì làm hết mức có thể.

Tôi yêu trẻ con, khi nhìn những khuôn mặt ngây thơ luôn mong chờ được yêu thương, những trăn trở muốn nổi loạn trong tôi cũng dần tan biến.

Rất nhiều khi, nụ cười tươi vui thường trực trên môi tôi cũng mệt mỏi như trái tim tôi vậy. Nhưng trái tim đau bên trong, còn nụ cười là cái vỏ ngoài. Nụ cười đó làm dịu vẻ lo lắng trong đôi mắt trẻ và làm cân bằng nỗi mệt mỏi, chán chường, muốn buông xuôi trong lòng.

Tôi thường nhắc mình bước tới, ngay cả khi tôi chỉ muốn kiếm một góc mà co mình lại nghỉ ngơi. Khi đã bước một bước, tôi lại nhắc mình bước thêm bước nữa.

Đôi khi ngoảnh lại, mới nhận ra mình đã đi được một quãng đường khá xa.

Đôi khi ngoảnh lại, mới thấy những vết thương tưởng không thể chịu nổi, không thể vượt qua, đã liền sẹo từ khi nào chẳng rõ.

Và rồi thấy mình cứ mỗi ngày bước tới, bước tới; ngày càng lười ngoảnh lại hơn; ngày càng ít boăn khoăn về mọi thứ hơn; biết mình gần tiến đến chỗ máy móc vô tình, sống quán tính và trượt theo lối mòn, ngại nghĩ ngợi, ngại đào xới chỉ vì một câu thường trực trong lòng: Để làm gì?

Nào nhiệt tình, nào mơ ước, nào niềm tin... dường như cất kỹ quá, đã mất khóa, lâu lâu giật mình, muốn mở, không ra. Mà ý nghĩ ấy cũng tích tắc như cái kim giây đồng hồ, chốc sau là quên khuấy, chỉ ngớ ngẩn tự hỏi mình: Mở, ừ, để làm gì?! Còn bao nhiêu việc, bao nhiêu lo, như những chấn song vô hình chẳng thể nào bỏ được. Ta tự nhốt mình vào, rồi từ đó lại ngóng trông bầu trời xanh xa xa. Lắm lúc đơn giản chỉ là nhắm mắt lại một chút để thả mình vào bầu trời tự do xanh ngắt đó...

Bầu trời và mặt đất; mơ ước và hiện thực; đường chân trời trong mắt người lữ hành đi hoài không tới... Có lẽ, điều đạt được không phải là thành công hay thất bại, mà là những trải nghiệm trên mỗi chặng đường lữ hành tôi đã đi qua.

MÀU THỜI GIAN

(Ảnh: VN Thư quán)

Người ta nói: Thời gian như nước qua cầu, thời gian đi không bao giờ trở lại. Như tiếng tíc-tắc của chiếc kim đồng hồ, tất cả đều dùng động từ để chỉ sự hoạt động của thời gian Nhưng với tôi, thời gian là một tính từ chỉ màu sắc.

Với màu sắc, thời gian không ở lại, nhưng dấu thời gian còn mãi trong mắt ta nhìn, trong lòng ta nghĩ và màu thời gian luôn luôn thay đổi.

Thời gian có màu hồng, khi bình minh thức dậy, mặt trời như một đầu dấu hỏi đỏ cháy lòng về những gì ta có thể làm được và không thể làm được.

Thời gian có màu xanh, vì ta luôn khuyến khích mình hy vọng.

Thời gian có màu đỏ, vì nắng lên, vì tuổi trẻ nồng nhiệt, đầy đam mê và khát vọng vươn tới một ước mơ.

Thời gian có màu vàng, màu tươi đẹp, quyến rũ của phù phiếm, của vấp ngã và của dối lừa.

Thời gian có màu xám, màu của u ám, của ngờ vực, khi sự đa nghi đã tìm được chỗ nấp trong trái tim ta. Chỉ đến khi ta kịp nhận ra mình quá đa nghi thì đã muộn rồi, mắt ta đã quen với màu xám, trước khi ta biết mình nhìn qua màu xám.

Thời gian có màu bạc, vì màu tóc cha, tóc mẹ, in dấu tháng năm.

Thời gian có màu tím, vì nỗi nhớ mong có thể là sinh ly, tử biệt, luôn làm đau lòng kẻ ở, người đi.

Thời gian có màu đen, màu của mất mát, màu của đêm tối, khi ta tuyệt vọng, không thể tự cứu hay tìm ra phương hướng để đi về phía bình minh. Nếu lúc nào đó, ta thấy màu thời gian quá đen tối, đừng nản lòng, hãy cố chờ trong trạng thái nghỉ ngơi để tái tạo lực hoạt động mới, bởi vì đêm qua, ngày sẽ tới; khổ tận thì cam lai. Nếu lúc đó, ta mòn mỏi, dù "cam lai", cũng không có sức mà đi, nếu cần thiết, làm sao có thể chạy thật nhanh về phía mặt trời.

*****

HỢP RỒI SẼ TAN

Hợp rồi tan,

quy luật muôn đời,

tôi vẫn biết

Mà nỗi buồn,

lỡ biết,

vẫn khó quên

Thêm một chút,

chỉ là thêm một chút

Nhưng ly buồn,

thêm chút

đã tràn!

Với người khác thì tôi không biết thế nào, với tôi, điều khó chịu đựng nhất là chữ ly; ly trong sinh ly và ly trong tử biệt.

Chúng ta đem lòng yêu mến ai đó quá nhiều, khả năng hồi phục sau chữ ly sẽ rất lâu. Đường đời thì cần chúng ta mạnh khỏe, tỉnh táo. Chúng ta không thể tự cho phép mình ngã gục.

Điểm yếu của tôi chính là tình cảm luôn mạnh hơn lý trí, nhưng tôi không muốn mở lòng ra để rồi bị tổn thương. Tôi không muốn mở lòng ra để rồi ngày nào đó phải tự giúp mình nguôi ngoai nỗi nhớ mong.

Chúng ta đều hiểu rằng hợp rồi sẽ tan. Nhưng khi chuyện ấy xảy ra, hiểu thì cứ hiểu, đau lòng, buồn bã vẫn cứ tràn ngập trái tim ta. Nó khiến ta làm việc uể oải, khiến đầu óc mụ mị, không còn ý chí phấn đấu. Đó là điều mà lý trí có sáng suốt thế nào cũng chỉ như cây sào mỏng manh, cố chống đỡ trái tim yếu mềm. Ngày tháng qua đi, qua đi... ta lại phải mất không ít thời gian vô ích để có thể quên.

Sao bằng đừng để mình nhớ.

Thì đâu phải khổ sở để tập quên.

Nhưng lý thuyết vẫn màu xám, cây đời vẫn xanh tươi và lý trí là một đường thẳng còn tình cảm lại là một đường tròn, vô cùng luẩn quẩn!

******

NGHĨ

(Ảnh: VN Thư quán)

Có một hôm, lâu lắm rồi, tôi cùng mấy người bạn vào quán trà đạo mới mở.

Nhà vườn treo đầy hoa phong lan, kiểng.

Trên bàn chưng những giỏ hoa khô, nhiều nhất là hoa bất tử và rơm lúa vàng. Bình trà với những cái chung trà be bé.

Những cuốn sổ ghi đầy những câu danh ngôn, được đóng bìa mạ vàng. Bên dưới những câu danh ngôn, có chừa mấy trang trắng, khách có thể ghi lời bình vào những cuốn danh ngôn đó.

Người phục vụ mặc kimono.

Chúng tôi được đưa đi theo dãy hành lang, lên lầu một, vào một phòng riêng.

Bốn người ngồi trên những cái gối mềm, trước một cái bàn thấp. Nơi này, cũng chưng bày đẹp như ngoài kia.

Cảm giác tinh khiết, trắng trong đến mức, tôi tự thấy mình sao mà ngoại đạo quá chừng, giống như ngày xưa mới ra phố thị ấy, chỉ biết ngồi như phổng đá và cười ngớ ngẩn.

Trong khi mọi người nói chuyện, tôi tiện tay mở cuốn danh ngôn. Chỗ câu nói của Trịnh Công Sơn: Sống trong đời sống, cần có một tấm lòng, dù không để làm gì cả, dù chỉ để gió cuốn đi!, có khá nhiều dòng chữ bình. Nét chữ, cái thì trông dịu dàng, nét cứng cáp, nét loằng ngoằng…

Tất cả những lời bình đều giống nhau, rằng chỉ cần có tấm lòng là đủ, ngay cả chỉ để cho gió cuốn đi.

Tôi rất thắc mắc: Có tấm lòng, để gió cuốn đi, thì có làm gì? - và, tôi ghi câu thắc mắc ấy vào cuốn sổ.

Tôi tự nghĩ: có lẽ Trịnh chỉ tự nói với mình: “Tôi biết tôi có, tất cả được thể hiện qua những tác phẩm tôi để lại cho đời, đó chính là tấm lòng tôi, theo tiếng hát đi xa, theo gió đi xa, vào tận trong trái tim mỗi người lắng nghe”. Phải, và chỉ có Trịnh, mới có thể để tấm lòng cho gió cuốn đi, mang tiếng nhạc, lời hát đi muôn phương.

Cô gái xinh đẹp phục vụ đã tò mò mở ra xem tôi viết gì. Xem xong, cô không giấu được cái bĩu môi khinh thường. Tôi đỏ bừng mặt, tự trách sao mình vớ vẩn viết làm gì!

Thời điểm đó, tôi tất nhiên là nhỏ tuổi hơn cô phục vụ thanh nhã kia. Lại nữa, trông tôi nhà quê, có vẻ lặng lẽ. Cái mặt nhìn ngốc như vậy, lại đi viết một câu không giống bất cứ ai đã ghi trong đó. Cái cách cô đó nhìn tôi, ấn tượng đến nỗi, tôi chẳng bao giờ quên.

Cho đến tận bây giờ, tôi vẫn bảo lưu thắc mắc đó của mình. Chúng ta không phải là Trịnh. Tôi vẫn cho rằng: Sống ở trên đời, cần có một tấm lòng, để biết sẻ chia, không phải là để cho gió cuốn đi. Chẳng lẽ, gió cuốn tấm lòng lên trời, để ta mơ màng chấm hỏi: Gió cuốn tấm lòng về đâu? - sao buồn đến vậy!

CHIẾC CẦU TRÊN CON SÔNG MƠ

(Ảnh: VN Thư quán)

Chiều nay dạo cửa hàng, đã có một kiểu chai mới. Dáng chai hình lập thể thanh thanh, lại mỏng mảnh, trong sáng đến nao lòng.

Tôi cầm cái chai để giữa lòng bàn tay. Hình ảnh không gian ba chiều phản chiếu ánh đèn néon vào thủy tinh trong suốt. Chỉ trong tíc-tắc của thời gian, hàng loạt ý nghĩ chảy qua nhau khi thị giác tôi ghi nhận hình ảnh cái chai và chất dầu vàng óng trong đó, gợi tôi nhớ đến nhiều hình ảnh ở nhiều không gian khác nhau và chúng hoàn toàn không có tên gọi.

Dường như đó là chút nắng chiều lọt qua ngạch cửa, gió đồng mơn man quyện mùi khói lá, hương đồng nội tinh khiết và tiếng chuông chùa đâu đó thoáng đẩy đưa.

Dường như đó là dòng sông cái phẳng lặng xanh tận chân trời, chợt vỡ òa bởi một vầng sáng đỏ tươi đang từ từ lan rộng, rồi thái dương tròn như một đầu dấu hỏi nhô lên.

Dường như đó là tiếng nhạc hòa lẫn tiếng sóng biển, tiếng hải âu trong những phút giây dịu dàng của mối tình đầu…

Màu vàng ô liu thật sang trọng, giống màu thu vàng của Levitan quá, và nước thủy tinh bị sạm đi…

Thường thường, hình ảnh lọt vào mắt tôi đều làm cho ý nghĩ hoạt động. Nếu nó ứng với một không gian buồn trong tiềm thức thì ngay lập tức tôi sẽ cảm thấy dâng lên trong lòng nỗi cô độc đến gần như rũ riệt người đi. Nhưng nếu là một không gian vui, tôi lại mủm mỉm cười một mình.

Lại bắt đầu hết một ngày. Tôi nhìn bóng chiều hắt lên đầu những tán sao dầu cao cao, nhìn làn gió nhẹ vờn những chiếc lá, không khí nóng hầm đang dịu đi và chợt nghĩ, con đường về nhà mình là một trong những con đường đẹp nhất thành phố.

Hồi đi du lịch Bắc-Nam, tôi đâu có nhớ đường Điện Biên Phủ vì nó có nhiều hoa, cũng đâu có nhớ đường Phạm Ngọc Thạch vì những tán me già như tổ tông, tôi chỉ nhớ con đường về nhà mình mà thôi.

Chẳng đâu đẹp bằng kỷ niệm trong trái tim mình. Tôi đã đi qua rất nhiều nơi. Tôi cũng nhìn thấy rất nhiều cảnh đẹp. Nhưng bao giờ cũng vậy, tôi đều nhìn thấy trong mỗi vẻ đẹp đó có chút gì của nỗi nhớ nhà trong trái tim tôi.

Hồi lên Sapa, trong cái lạnh khiến hai hàm răng tôi không ngừng đánh bò cạp, đường phố, nhà cửa, cách ăn mặc…, chẳng có chút gì giống miền Nam nóng bức. Để chống lại cái lạnh, thoạt đầu, tôi mặc rất dày: bên trong là bộ thun thể thao ngắn tay có nón, chiếc áo khoác da và thêm một chiếc áo khoác dài phủ đầu gối. Thật ra, tôi cũng không cảm thấy dễ chịu cho lắm. Dường như mồ hôi vẫn âm thầm tuôn trên da, gặp khí lạnh thì bay trở vào.

Lang thang trên đường dốc thoải một lúc thì tôi chỉ còn phong phanh bộ thun thể thao và một đống áo vắt vẻo trên tay. Đang cắm đầu ngược dốc, tôi chợt thấy ngay trước mắt mình một đôi giày len xù màu đỏ. Ngẩng lên, tôi nhìn thấy một cô bé tí xíu, xù xù đỏ từ đầu tới chân như một con gấu con màu đỏ, đôi má cũng đỏ và đôi môi xinh thì càng đặc biệt đỏ. Đôi môi đó đang véo von như hát:

- Cô mặc thế thì rét chết. Cô phải làm thế này này...

Vừa nói, bé vừa nhảy lò cò. Những chùm len đỏ trên chóp mũ và trên đôi giày ngật ngưỡng chẳng biết nên nghiêng hay nên gật. Còn tôi thì đứng như thủ thế vì sợ nhỡ ra, con gấu đỏ tròn quay ấy lăn cù xuống dốc thì nguy. Vừa lúc ấy, mẹ bé đã chạy tới, bồng xốc nó lên:

- Mẹ vừa quay mắt, con lại đi chọc phá người ta phải không?

Cô bé vừa giẫy dụa để tuột xuống, vừa ngoái đầu nhìn tôi, đôi mắt đen láy lóng lánh nét cười nghịch ngợm. Còn tôi thì phải khoác vội áo vào vì đứng một chỗ nên sắp bị rét chết thật. Kể từ giây phút ấy, tôi đã xếp Sapa vào không gian vui trong bộ nhớ. Bởi vì cô gấu con màu đỏ đó thật giống đứa cháu tôi ngày nó lên ba. Trong bộ đồ ông già Noel, nó cũng đỏ và tròn quay như con vụ. Bàn tay bé nhỏ vừa vạch lên tường những đường ngoằn ngoèo vừa tự hỏi:

- Con gì đây? – rồi bé tự đáp - con giun!

Tôi đã ngỡ ngàng hỏi bé:

- Sao con biết đó là con giun?

Đôi mắt bé tròn xoe đầy kinh ngạc, khiến tôi phải vội trả lời:

- Phải, đó là con giun.

Tôi biết con giun. Nhưng bé thì làm sao biết con giun? Giun có nhiều loại. Và bé nói… là con giun nào mới được chứ nhỉ?

Tôi thường ghi nhận mọi thứ, để rồi dùng nó như một chiếc cầu bắc trên con sông ký ức mãi mãi chảy và ngày càng đầy hơn. Ai có thể thấy sông Ngân Hà, thấy cầu Ô Thước, thấy chàng Ngưu Lang và nàng Chức Nữ? Nhưng những giọt mưa Ngâu – nước mắt của họ thì rất thật. Ký ức có thể thực, có thể nhạt nhòa... Điều thật nhất là tôi đã thấy mình bắc cầu trên con sông ký ức mơ màng đó, rồi vui, rồi buồn.

LÁ RỤNG VỀ ĐÂU?

(Ảnh: VN Thư quán)

Buổi tối, bao giờ về đến nhà, việc đầu tiên tôi làm là bật hết đèn, mở computer và tivi rồi đi tắm.

Kéo cái gối dựa để sau lưng, tôi bắt đầu gõ password để mở máy. Messenger tự động kích hoạt, hiện cái thư điểm một cái sao đỏ nơi góc. Cái nick quen thuộc làm tôi chạnh lòng, nghĩ về một thời, dường như là một cuộc đời khác mà tôi không bao giờ muốn nhớ.

Có một hôm, tôi đi trên phố, một chiếc lá rời cành, rơi lạc trên tay tôi. Chiếc lá vàng úa, nhưng vẫn rất đẹp. Bỗng nhiên, tôi ngớ ngẩn tự hỏi: Ở Sài Gòn, nếu không tình cờ rơi vào tay tôi, lá sẽ rụng về đâu?

Còn rụng về đâu nữa? Ở Sài Gòn, lá rụng là có rác. Thực tế là: lá không rụng về cội, lá rụng vào những chiếc xe rác. Nhưng ai cấm ta lãng mạn, đưa những chiếc lá, xoay như chong chóng, theo gió lên trời... và mơ màng chấm hỏi: Lá rụng về đâu?

Tại sao ta cứ phải nhìn mọi thứ trần trụi như nó vốn có? Để rồi đau khổ vì cái thế giới đen tối, không lối thoát? Và rồi trở nên hằn học, ghét người, ghét đời, tự đầu độc chính mình, đầu độc cả thế giới xung quanh?

Tại sao ta cứ phải rạch ròi phân biệt: Trắng và Đen? Thế giới có bảy màu sắc cơ bản. Cứ đem bình phương, lập phương các màu sắc cơ bản, chúng ta sẽ có rất nhiều màu. Chẳng phải thế giới đẹp vì có nhiều màu sắc hay sao?

Nhưng trong tình yêu, cần phải có sự rõ ràng giữa trắng và đen. Cố tự dối mình, cố chạy trốn sự thật, chỉ là kéo dài sự đau khổ. Cuối cùng, cũng đến một ngày, ta buộc phải đối diện. Thà ta đau một lần, còn hơn đau hết thời thanh xuân.

Thường thường, tôi suy nghĩ thì rất sáng suốt, nhưng khi hành động thì hỡi ơi, hết sức cảm tính. Đôi khi tôi tưởng mình đã đủ lạnh lùng, vậy mà vẫn không biết nói lời từ chối. Nỗi đau, giấu sau nụ cười vốn dĩ rất tươi của tôi, và thế, chỉ tôi biết mình đang đau; và thế, đôi khi tôi mệt đến nỗi, chỉ mong đến lúc và đi.

Và thế mà vì sao tôi chỉ thích chuyện vui cười. Thì ra, sức chịu đựng của con người tôi rất giới hạn. Nếu tôi không tự cân bằng, tôi sẽ không còn là tôi nữa. Có nhiều khi, tôi nhìn tôi cười nói, tự đáy lòng, lại thấy mệt ghê gớm, chỉ mong sao nhanh chóng kết thúc công việc để có thể trở về cái góc của mình và ngủ.